مسعود فریدنی : ۰۹۱۲۳۹۷۸۱۱۷

خلع ید از ناحیه وراث و دعوی مرتبط دیگر یعنی مطالبه اجرت المثل ملک موروثی از خواندگان دعاوی مذکور از اصول کلی خلع ید از املاک تبعیت می نماد.

بنابراین لازم است یکی یا تعدادی از وراث بدون اجازه سایرین متصرف ملک موروثی(اعم از آپارتمان،زمین،خانه،زمین کشاورزی و باغ،سوله و…) گردند و در پی درخواست سایر ورثه ملک موروثی را تخلیه ننمایندو از طرفی منشأ تصرفات خوانده یا خواندگان بر اساس قراردادی مانند اجاره نباشد و تصرفات غاصبانه باشد.

بدیهی است در فرض عدم تخلیه و تحویل ملک علی رغم درخواست وراث ،خوانده یا خواندگان دعوی خلع ید از وراث ضامن پرداخت اجرت المثل زمان تصرف نیز هستند.

مباحث اصلی دعوی خلع ید از ناحیه وراث

مدارک لازم برای طرح دادخواست خلع ید از ناحیه وراث

دادخواست خلع ید از وراث بایستی با ارائه مدرک مثبت وراثت خواهان و خواندگان دعوی (اگر جزو ورثه باشند) مطرح گردد.

این مدرک عبارت است از گواهی حصر وراثت یا گواهی انحصار وراثت که در حال حاضر شوراهای حل اختلاف مرجع رسیدگی به این درخواست و صدور آن هستند. لازم به ذکر است ممکن است خوانده یا خواندگان دعوی خلع ید از ملک ورثه ای ؛اشخاصی غیر از وراث باشند در اینجا نیز لازم است خواهان یا خواهانها گواهی انحصار وراثت را ضمیمه دادخواست خلع ید نمایند.

در صورت ارسال اظهارنامه،تصویر اظهارنامه و همین طور سند مالکیت ملک به دادخواست ضمیمه می گردد.

بهتر است درخواست ارجاع امر به کارشناس نیز در ستون دلایل درج گردد هر چند معمولاً دادگاه ها راساً برای احراز انطباق تصرف خوانده یا خواندگان بر ملک مورد دعوی و تطبیق ثبتی از نظر کارشناس استفاده می نمایند.

خواندگان دعوی خلع ید از ناحیه وراث

دعوی خلع ید از ناحیه وراث ممکن است فقط منحصر به وراث باشد یعنی خواهان یا خواهان ها و خوانده یا خواندگان خلع ید همگی در شمار ورثه حین الفوت مالک رسمی متوفی باشند. با این حال ممکن است شخصی غیر از وراث به تنهایی یا به همراه یک یا چند تن دیگر از ورثه ،به طور غاصبانه ملک موروثی را متصرف شوند.

در این فرض لازم است شخص یا اشخاص بیگانه به همراه وارث یا ورثه غاصب طرف دعوی خلع ید و در صورت لزوم مطالبه اجرت المثل قرار گیرند. توصیه می گردد احتیاطاً همه وراث(مالکین مشاعی )طرف دعوی خلع ید از وراث قرار گیرند.با این حال کسی موظف به پرداخت اجرت المثل است که عملاً مرتکب غصب ملک گردیده است.

چگونگی اجرای حکم خلع ید از ناحیه وراث

با صدور حکم خلع ید و قطعیت آن به درخواست محکوم له(شخص یا اشخاصی که رای خلع ید به نفع آنها صادر شده است) اجراییه صادر و به شخص یا اشخاص محکوم شده ابلاغ می گردد. در صورت عدم اجرای حکم در مهلت قانونی 10 روزه ،حکم دادگاه با دستور دادگاه از طریق ضابطین دادگستری اجرا می گردد. ممکن است به همراه خلع ید،دعوی قلع و قمع و مطالبه اجرت المثل نیز ضمن یک دادخواست مطرح گردد.

چگونگی اجرای حکم قلع و قمع و محکومیت به پرداخت اجرت المثل نیز مانند حکم خلع ید است. اما برای اجرای حکم محکومیت به پرداخت اجرت المثل از طریق اجرای احکام ،مقررات قانون مذکور و قانون نحوه اجرای محکومیت های مالی در مورد توقیف اموال محکوم علیه،ممنوع الخروجی ،اعسار و تقسیط محکوم به اجرا می گردد. شایان ذکر است در مورد ترتیب اجرای حکم خلع ید از املاک مشاعی ماده 43 قانون اجرای احکام مدنی مقرر داشته است:
« در مواردی‌که حکم خلع ید علیه متصرف ملک مشاع به نفع مالک قسمتی از ملک مشاع صادر شده باشد از تمام ملک خلع ید می‌شود ولی تصرف محکوم‌له در ملک خلع ید شده مشمول مقررات املاک مشاعی است. »
این بدان معناست که چنانچه وراث در مورد نحوه تصرف ملک مشاعی ورثه ای بعد از اجرای حکم خلع ید و تخلیه ملک و رفع تصرف از غاصب یا غاصبین توافق ننمایند،ملک مشاعی به تصرف هیچ یک از ورثه داده نمی شود و عملا ملک بلااستفاده باقی می ماند!!!

این موضوع از مضرات املاک مشاعی است که البته این معضل از ناسازگاریهای متداول در جامعه که عمدتاً ریشه در خودخواهی دارد ناشی می شود و الا مشاعی بودن ملک و شرکت در اموال اصولاً نبایستی مانع کارایی اقتصادی گردد.

این مطلب توسط مسعود فریدنی ( وکیل پایه یک دادگستری) در مورد خلع ید از ناحیه وراث و مسائل حقوقی آن تدوین گردیده است.