کمیسیون ماده 100 قانون شهرداری، یکی از مراجع شبه قضایی است که وظیفه رسیدگی به تخلفات ساختمانی بدون پروانه یا خلاف پروانه را دارد. این کمیسیون در صورتی که احراز کند اصول شهرسازی، فنی یا بهداشتی رعایت نشده است، میتواند نسبت به قلع بنا یا تعیین جریمه اقدام کند. البته به نظر ما برای صدور حکم قلع، احراز ضرورت آن لازم است.
اختیارات و وظایف کمیسیون ماده 100
مطابق تبصره 1 ماده 100 قانون شهرداری، در صورتی که عملیات ساختمانی بدون پروانه یا مخالف مفاد پروانه انجام شود، کمیسیون میتواند بناهای خلاف را قلع یا جریمه کند، به شرط آنکه اصول شهرسازی، فنی و بهداشتی رعایت نشده باشد.
کمیسیون موظف است تصمیم خود را مستند و مستدل اعلام کند.
ارجاع به کارشناس رسمی ساختمان اختیاری است و علی الاصول عدم ارجاع موجب نقض رأی کمیسیون نمیشود (دادنامههای شماره ۱۲۴۳ الی ۱۲۴۷، تاریخ ۱۴۰۰/۴/۲۲).
تصمیمات کمیسیون باید شفاف و قابل استناد به قانون باشد.
ارکان و اعضای کمیسیون ماده 100
کمیسیون ماده 100 معمولاً شامل سه عضو است:
- 1. نماینده وزارت کشور: نماینده دولت در امور اجرایی شهری و نظارت بر اجرای قوانین شهری.
- 2. نماینده قوه قضاییه: برای رعایت جنبههای قانونی و حقوقی و بررسی تخلفات مطابق مقررات.
- 3. نماینده شورای شهر: نماینده مردم و ناظر بر منافع عمومی و طرحهای شهری.
نکات کلیدی
تصمیمگیری کمیسیون ماده 100 با حضور همین سه عضو انجام میشود.
کمیسیون به عنوان یک مرجع شبه قضایی، صلاحیت صدور رأی قلع بنا و تعیین جریمه اضافه بنا را دارد.
علی الاصول ارجاع موضوع به کارشناس رسمی ساختمان اختیاری است و عدم ارجاع موجب نقض رأی کمیسیون نمیشود.
نقش کارشناس رسمی در تشخیص تخلفات
ارجاع به کارشناس تنها در صورتی لازم است که کمیسیون یا شعب دیوان عدالت اداری تشخیص دهند.
عدم اخذ نظر کارشناس اعتبار رأی کمیسیون را نقض نمیکند، به شرط آنکه دلایل قانونی رعایت شده باشد.
این موضوع شامل تخلفات اضافه بنا، احداث بدون پروانه و رعایت اصول فنی و بهداشتی ساختمان میشود.
تغییر کاربری و محدودیت کمیسیون ماده 100
بر اساس تبصره ذیل بند 24 ماده 55 قانون شهرداری اصلاحی ۱۴۰۳/۳/۳۰، تغییر کاربری به تجاری در منطقه غیرتجاری تنها با تعطیلی محل قابل پیگیری است و امکان تعیین جریمه وجود ندارد.
آرای اخیر هیأت عمومی دیوان عدالت اداری
رأی شماره ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۱۲۹۵۶۸۶ مورخ (۱۴۰۴/۰۵/۲۸) تأکید دارد که نقض رأی یا تصمیم کمیسیون ماده 100، صرف نظر از خواسته شاکی، قابل رسیدگی است. ( دادنامه ای که نقد بسیار دارد)
شعب دیوان عدالت اداری موظفند در صورت ایراد قانونی به رأی کمیسیون، آن را نقض و جهت رسیدگی مجدد به کمیسیون ارجاع دهند.
صلاحیت کمیسیون در تغییر کاربری
کمیسیون ماده 100 صلاحیت صدور رأی درباره تغییر کاربری را ندارد و مرجع قانونی تعیین تغییر کاربری، کمیسیون ماده 5 شورای عالی شهرسازی و معماری است
ضمانت اجراها و تعیین جریمه
اضافه بنا و احداث بدون پروانه
تخلفات اضافه بنا یا احداث بدون پروانه قابل جریمه هستند و تعیین جریمه طبق مساحت زیربنا انجام میشود.
در صورت عدم پرداخت، امکان طرح مجدد موضوع در کمیسیون و صدور حکم قلع بنا وجود دارد.
تغییر کاربری
ضمانت اجرای عدم رعایت تغییر کاربری، تعطیلی محل است و در صورت سرپیچی، مرجع قضایی اقدام میکند.
جریمه مالی برای تغییر کاربری قابل اعمال نیست، زیرا تغییر کاربری مربوط به مرحله بهرهبرداری است، نه مرحله احداث بنا.
جمعبندی و نتیجهگیری
- 1. کمیسیون ماده 100 مرجع رسیدگی به تخلفات ساختمانی و اضافه بنا است، اما صلاحیت تعیین تغییر کاربری را ندارد.
- 2. ارجاع به کارشناس رسمی اختیاری است و عدم ارجاع موجب نقض رأی کمیسیون نمیشود.
- 3. تغییر کاربری در مناطق غیرتجاری تنها با تعطیلی محل قابل پیگیری است و تعیین جریمه مجاز نیست.
- 4. تصمیمات کمیسیون و رأی دیوان باید مستند و مستدل بوده و با رعایت مواد قانونی و تبصرهها صادر شود.
- 5. این مقاله بر اساس آخرین آرای دیوان عدالت اداری و مواد 100 و 55 قانون شهرداری تهیه شده و برای اطلاع مالکین، مستأجران و وکلای حقوقی شهرداری کاربردی است.
پرسش و پاسخ
سوال 1: کمیسیون ماده 100 چه وظایفی دارد؟
پاسخ: رسیدگی به تخلفات ساختمانی بدون پروانه یا خلاف پروانه، قلع بنا، تعیین جریمه اضافه بنا و نظارت بر اجرای رأی.
سوال 2: آیا کمیسیون ماده 100 میتواند تغییر کاربری صادر کند؟
پاسخ: خیر؛ صلاحیت تعیین تغییر کاربری با کمیسیون ماده 5 شورای عالی شهرسازی و معماری است و کمیسیون ماده 100 فقط میتواند تعطیلی محل را اعمال کند.
سوال 3: آیا ارجاع موضوع به کارشناس رسمی ساختمان الزامی است؟
پاسخ: خیر؛ کمیسیون میتواند موضوع را به کارشناس ارجاع دهد، اما عدم ارجاع موجب نقض رأی نمیشود. مگر اینکه موضوع، جنبه فنی و تخصصی داشته باشد.
سوال 4: چگونه میتوان به رأی کمیسیون اعتراض کرد؟
پاسخ: مالک یا مستأجر یا ذینفعانی مانند همسایه متضرر از رای کمیسیون، میتوانند شکایت خود را به دیوان عدالت اداری ارائه دهد؛ دیوان در صورت وجود ایراد قانونی، رأی را نقض و موضوع را برای رسیدگی مجدد به کمیسیون ارجاع میدهد.
سوال 5: ضمانت اجرای عدم پرداخت جریمه یا اضافه بنا چیست؟
پاسخ: در صورت عدم پرداخت، امکان طرح مجدد موضوع در کمیسیون و صدور حکم قلع بنا وجود دارد.
بیشتر بدانید: نمونه دادنامه مبنی بر نقض رای کمیسیون ماده 100
این مطلب توسط مسعود فریدنی ( وکیل متخصص دعاوی شهرداری و ماده 100) در خصوص کمیسیون ماده 100 قانون شهرداری تدوین شده است.