ابطال عوارض شهرداری توسط مالک؛ مراحل، شرایط و آخرین رویه دیوان عدالت اداری
ابطال عوارض شهرداری از جمله دعاوی مهم میان مالکان و شهرداریهاست؛ زیرا در سالهای اخیر بسیاری از عوارض محلی بدون رعایت تشریفات قانونی یا فراتر از حدود اختیار شوراهای اسلامی شهر وضع شدهاند. به همین دلیل، مالکان میتوانند با استناد به ماده ۷۷ قانون شهرداری و آرای متعدد دیوان عدالت اداری، نسبت به ابطال عوارض غیرقانونی اقدام کنند.
در این راهنمای کامل، مبانی قانونی، مراحل اعتراض و همچنین مهمترین نکات حقوقی مورد نیاز مالکان بررسی میشود.
*ماده ۷۷ قانون شهرداری چه میگوید؟
ماده ۷۷ قانون شهرداری خلاصتاً مقرر میکند:
رفع اختلاف بین مؤدی و شهرداری در مورد عوارض و بهای خدمات متعلق به کمیسیونی مرکب از نمایندگان وزارت کشور، دادگستری و انجمن شهر محول است.
بنابراین:
اختلافات میزان عوارض و البته بهای خدمات در کمیسیون ماده ۷۷ بررسی میشود.
ولی مشروعیت و قانونی بودن اصل عوارض فقط در صلاحیت دیوان عدالت اداری است.
این تفکیک در آرای دیوان بهطور کامل تأیید شده و یکی از مهمترین مبانی برای طرح دعوای ابطال عوارض توسط مالک است.
*منظور از عوارض و بهای خدمات چیست؟
در ماده یک قانون درآمد پایدار و هزینه شهرداری ها و دهیاری ها راجع به تعریف و توصیف عوارض و بهای خدمات آمده است:
الف ـ درآمد از عوارض محلی: وجوهی است که برای تأمین بخشی از هزینه های شهر و روستا بر مواردی اعم از اراضی، مستحدثات، تأسیسات، تبلیغات معابر و فضاهای درون شهری و روستایی و ارزش افزوده ناشی از اجرای طرحهای توسعه شهری و روستایی و دارایی های غیرمنقول مطابق قوانین و مقررات تعیین می گردد. عناوین عوارض و ترتیبات وصول آن با پیشنهاد شورای اسلامی شهرها و بخشها پس از تأیید شورایعالی استان ها، تهیه گردیده و دستورالعمل آن حداکثر تا پایان آذرماه هر سال توسط وزیر کشور، تصویب و ابلاغ میشود.
های خدمات: کارمزدی است که شهرداری، سازمانها، مؤسسات و شرکتهای وابسته به شهرداریها و یا دهیاریها در چهارچوب قوانین و مقررات در ازای ارائه خدمات مستقیم، وصول میکنند.
*چه زمانی مالک میتواند تقاضای ابطال عوارض شهرداری را مطرح کند؟
مالک هر زمان میتواند در صورت وجود یکی از موارد زیر، تقاضای ابطال عوارض شهرداری را در دیوان عدالت اداری مطرح کند:
عوارض بدون مصوبه قانونی وضع شده باشد.
عوارض برخلاف قوانین بالادستی (قانون مالیاتها، قانون شهرداری، قانون تجمیع عوارض…) باشد.
مصوبه شورا با قوانین تناقض داشته باشد.
شهرداری عوارض را با اثر عطفبهماسبق مطالبه کند.
عوارض مضاعف یا تکراری گرفته شود.
شهرداری عوارض خارج از حدود اختیارات وضع کرده باشد.
تمام موارد فوق، در آرای دیوان عدالت اداری منجر به ابطال مصوبات شدهاند.
*مهمترین عوارضی که اغلب توسط دیوان عدالت اداری ابطال میشوند
عوارض کسری پارکینگ
عوارض تغییر کاربری خارج از طرحهای مصوب
عوارض پذیره مازاد
عوارض ارزش افزوده ناشی از پروانه
عوارض حذف پارکینگ
عوارض تراکم مازاد بدون مجوز قانونی
عوارض مربوط به پایانکار که مبنای قانونی ندارند
این موارد از جمله نمونههای پرتکرار در آرای نهایی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری است.
* مراحل ابطال عوارض شهرداری توسط مالک
۱. جمعآوری مدارک
برگ عوارض صادره
پروانه ساخت و پایانکار
اخطارهای شهرداری
مستندات پرداختها
۲. تشخیص نوع اعتراض
دو مسیر وجود دارد:
الف) اعتراض به میزان عوارض (مسیر ماده ۷۷)
در این حالت:
اعتراض به میزان، نحوه محاسبه و محکومیت مالی است.
مرجع رسیدگی: کمیسیون ماده ۷۷ و البته در مرحله بعد، دیوان عدالت اداری یعنی رای کمیسیون در دیوان قابل شکایت است.
ب) اعتراض به اصل مشروعیت و قانونی بودن عوارض (مسیر دیوان)
در این حالت:
مالك ادعا میکند که خود عوارض غیرقانونی است.
مرجع رسیدگی: دیوان عدالت اداری.
نتیجه: امکان ابطال کامل مصوبه شورا و بیاثر شدن آن برای همه شهروندان.
۳. ثبت دادخواست در دیوان عدالت اداری
در سامانه ثنا با خواسته:
ابطال مصوبه شورای شهر
استنادهای مهم:
اصل ۱۷۰ قانون اساسی
مواد و بندهای مرتبط قانون درآمد پایدار
آرای مرتبط هیات عمومی دیوان عدالت اداری
*رویه جدید دیوان عدالت اداری در سالهای اخیر
طبق آرای اخیر هیأت عمومی دیوان:
شوراها فقط در حدود مصوبات شورای عالی استانها و قوانین بالادستی، اختیار وضع عوارض دارند.
هر نوع عوارض اضافی، تکراری یا فاقد مجوز قانونی باطل است.
شهرداری نمیتواند از تغییر کاربری یا تراکم، عوارضی مستقل و فراتر از میزان مقرر بگیرد.
دیوان ممکن است مصوبات را از تاریخ وضع، باطلا اعلام میکند.
شهرداری مکلف است عوارض اضافی و غیرقانونی را پس بدهد.
این رویه باعث شده مالکان بتوانند در بسیاری از موارد عوارض غیرقانونی را ابطال یا استرداد کنند.
* نکات طلایی برای موفقیت در دعوای ابطال عوارض
قبل از اقدام، متن مصوبه شورای شهر را دقیق بررسی کنید.
اگر مصوبه خلاف قانون است، مستقیم به دیوان بروید و البته در مهات قانونی اعتراض به رای کمیسیون، در دیوان اقامه دعوی نمایید.
از آرای مشابه منتشر شده توسط هیأت عمومی استفاده کنید.
به تاریخ تصویب مصوبه و مغایرت با قوانین بالادستی استناد کنید.
امکان مطالبه استرداد مبالغ پرداختشده وجود دارد.
* جمعبندی نهایی
ابطال عوارض شهرداری توسط مالک یک حق قانونی است و با استناد به ماده ۷۷ قانون شهرداری و آرای وحدترویه دیوان عدالت اداری میتوان بسیاری از عوارض غیرقانونی را حذف یا مبالغ پرداختی را پس گرفت. این دعوا در صورتی نتیجهبخش است که مالک مسیر صحیح (دیوان یا ماده ۷۷) را انتخاب کند و مستندات کافی ارائه نماید.
این مطلب در تاریخ 20 فروردین 1405 با عنوان ابطال عوارض شهرداری توسط مالک توسط مسعود فریدنی ( وکیل دعاوی شهرداری) تدوین شده است.