شکایت از جهاد کشاورزی بابت تخریب علی الراس

شکایت از جهاد کشاورزی بابت تخریب علی الراس از جمله مواردی است که در سال های اخیر توجهاً به افزایش موارد تخریب ابنیه و مستحدثات خصوصاً ویلاهای احداثی، همواره مورد سوال و اختلاف بوده است.

توضیح کلی در مورد شکایت از جهاد کشاورزی بابت تخریب علی الراس

موضوع از این قرار است که ماموران جهاد کشاورزی بعضاً بدون آن که شکایتی راجع به تغییر کاربری غیر مجاز در مراجع قضایی مطرح شود و حکمی در این باره صادر شده باشد، مبادرت به تخریب ابنیه و مستحدثات می نمایند.

در واقع ادارات جهاد کشاورزی قائل بر این هستند که تبصره 2 ماده 10 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب 1374 چنین اجازه ای به آنها اعطاء نموده است.

در صورتی که به نظر ما چنین برداشتی صحیح نیست مگر ممکن است که قانونگذار، قانون خاص مذکور را برای جلوگیری از تغییر کاربری غیر مجاز اراضی کشاورزی وضع نماید، مجازات مورد نظر را مشخص نماید، به سازمان جهاد کشاورزی، عنوان شاکی دهد و در عین حال به همین شاکی اجازه دهد که بدون طرح شکایت کیفری، در قامت شاکی، قاضی و مجری حکم، بدون مراجعه به مرجع قضایی و صدور حکم قطعی، هم وقوع جرم را تشخیص دهد، هم حکم صادر نماید و هم حکم خود را اجرا نماید؟!

طبق اصل 36 قانون اساسی:

حكم به مجازات و اجرای آن باید تنها از طریق دادگاه صالح و به موجب قانون باشد.

موضوع بسیار ساده است و مشخص نیست چرا عده ای قائل بر این هستند که ادارات جهاد کشاورزی، مجاز به تخریب علی الراس هستند.

گویا در این خصوص، تقاضای صدور رای وحدت رویه از هیات عمومی دیوان عدالت اداری شده است و باید دید هیات مذکور در این باره چه نظری ارائه می دهد.

مرجع شکایت از جهاد کشاورزی بابت تخریب علی الراس

به استناد قسمت الف بند یک ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری و تبصره یک همان ماده می توان با رعایت مقدمات طرح دعوی در دیوان و الزامات آن، دعوی احراز وقوع تخلف و مطالبه خسارت را مطرح نمود.

همچنین به نظر می توان به استناد ماده 576 قانون مجازات اسلامی ( بخش تعزیرات) علیه اداره جهاد کشاورزی و ماموران مرتبط با موضوع، دعوی کیفری مطرح نمود چرا که از اجرای قوانین از جمله ماده سه قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ ها و اصل 36 قانون اساسی جلوگیری نموده اند.

در ادامه نظریه مشورتی مرتبطی درج می گردد.

نظریه مشورتی در مورد تخریب علی الراس جهاد

استعلام :

چنانچه فردی در دادگاه کیفری 2 به لحاظ عدم سوءنیت در خصوص بزه تغییر کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها موضوع ماده 3 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب 1374 تبرئه شود، آیا اعمال تبصره 2 ماده 10 این قانون برای همان موضوع و همان فرد امکان‌پذیر است؟

نظریه مشورتی اداره کل حقوقی قوه قضاییه به شماره 7.1403.514 مورخ 1403.7.25

در خصوص ساز و کار اعمال تبصره 2 ماده 10 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی از حیث فرع بودن یا نبودن اعمال آن بر صدور حکم از سوی دادگاه موضوع در چند کمیسیون این اداره کل مطرح و منتهی به دو دیدگاه زیر شده است:

دیدگاه اکثریت:

در بزه تغییر کاربری غیر مجاز موضوع ماده 3 قانون صدر‌الذکر قلع و قمع بنا موضوع تبصره 2 ماده 10 این قانون توسط مأموران جهاد کشاورزی، صرفاً پس از رسیدگی قضایی و صدور حکم به تبع امر کیفری امکان‌پذیر است؛ زیرا: اولاً، در ماده 3 اصلاحی (1385) قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی آمده است: «… علاوه بر قلع و قمع بنا به پرداخت جزای نقدی … محکوم خواهند شد». عبارت «محکوم خواهند شد» شامل قلع و قمع بنا و جزای نقدی (هر دو) می‌باشد که مختص دادگاه است.

رأی وحدت رویه شماره 707 مورخ 1386.12.21 هیأت عمومی دیوان عالی کشور نیز قلع و قمع بنا در بزه تغییر کاربری غیر مجاز را جزء لاینفک حکم کیفری دانسته است. ثانیاً، مطابق ماده 10 الحاقی (1385) به قانون یادشده و ماده 12 آیین‌نامه اجرایی آن مصوب 1386.3.2 هیأت وزیران با اصلاحات و الحاقات بعدی، اختیار مأموران جهاد کشاورزی صرفاً در حد «توقف عملیات» و تنظیم صورت‌مجلس و «گزارش به اداره متبوع» جهت انعکاس به مراجع قضایی است و طبق تبصره یک ماده 10 قانون مذکور و تبصره یک ماده 12 آیین‌نامه اجرایی آن، چنانچه مرتکب پس از اعلام مأموران جهاد کشاورزی به اقدامات خود ادامه دهد، نیروی انتظامی ایران موظف است با درخواست مأموران جهاد کشاورزی از ادامه عملیات متخلف جلوگیری نماید؛ این امر نیز بر اختیار «قلع و قمع بنا»توسط مأموران جهاد کشاورزی دلالت ندارد؛ زیرا «توقف عملیات» در مواد اشاره‌شده غیر از «قلع و قمع مستحدثات» است.

ثالثاً، آنچه در تبصره 2 ماده 10 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی و ماده 13 آیین‌نامه اجرایی آن آمده است (رأساً نسبت به قلع و قمع بنا اقدام و وضعیت زمین را به حالت اولیه اعاده نمایند)، ناظر بر چگونگی اجرای حکم صادره از مراجع قضایی در این خصوص است؛ زیرا به موجب ماده 484 قانون آیین دادرسی کیفری مصوب 1392 اجرای احکام کیفری بر عهده دادستان است و وفق تبصره 3 این ماده، اجرای احکام کیفری صادره از دادگاه‌های بخش بر عهده رئیس دادگاه و در غیاب وی با دادرس علی‌البدل است؛ اما مقنن در تبصره 2 ماده 10 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی، اجرای حکم دادگاه در خصوص قلع و قمع بنا را بر عهده مأموران جهاد کشاورزی قرار داده است و به همین سبب، واژه «رأساً» در این تبصره به کار رفته است.

دیدگاه اقـلیت:

هرچند مطابق اصول حقوقی، اعمال هرگونه مجازات و واکنش و تعدی بر اموال اشخاص، منوط به صدور حکم قطعی است؛ اما قانونگذار به دلیل ضرورت حفظ کاربری اراضی کشاورزی و باغ‌ها در ماده 10 قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب 1374 با اصلاحات و الحاقات بعدی و تبصره‌های آن، احکام خاصی وضع کرده است؛ بدین توضیح که مطابق صدر ماده یادشده، مأموران جهاد کشاورزی مکلف به توقیف عملیات هستند و چنانچه مرتکب، پس از اعلام سازمان جهاد کشاورزی به اقدامات خود ادامه دهد، مطابق تبصره یک ماده مذکور نیروی انتظامی مکلف به جلوگیری از ادامه عملیات است و در صورتی که مرتکب باز هم به اقدامات خود ادامه دهد، به موجب تبصره 2 ماده یادشده مأموران جهاد کشاورزی با حضور نماینده دادسرا یا دادگاه، رأساً نسبت به قلع و قمع بنا و مستحدثات اقدام می‌کنند و این اقدام با توجه به صراحت تبصره 2 همین ماده نیاز به صدور حکم ندارد. همچنین رأی وحدت رویه شماره 707 مورخ 1386.12.21هیأت عمومی دیوان عالی کشور صرفاً ناظر بر عدم لزوم تقدیم دادخواست برای صدور حکم قلع و قمع است.

بدیهی است صدور حکم از طرف مرجع قضایی مربوط به مواردی است که مرتکب به تذکرات مأموران جهاد کشاورزی و نیروی انتظامی توجه کرده و اقدامات خود را متوقف کرده باشد. بنا به مراتب پیش‌گفته، در فرض سؤال که در جریان احداث بنا اقدام لازم از سوی جهاد کشاورزی مبنی بر توقف ساخت و ساز صورت نگرفته و پس از پایان ساخت و ساز و اعلام جرم به مرجع قضایی نیز حکم بر برائت متهم به سبب عدم احراز سوء نیت صادر شده است، در هر صورت صرف‌نظر از آن‌که کدام‌یک از دیدگاه‌های فوق‌الاشعار مورد پذیرش قرار گیرد، اعمال تبصره 2 ماده یک قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها مصوب 1374 با اصلاحات بعدی از سوی جهاد کشاورزی منتفی است.

این مطلب توسط مسعود فریدنی ( وکیل پایه یک دادگستری) در تاریخ 29 بهمن 1403 با عنوان شکایت از جهاد کشاورزی بابت تخریب علی الراس تدوین گردیده است.