تصرف در مال مشاع، بهویژه در املاک مورثی، همواره یکی از دعاوی حقوقی میان وراث بوده است. به موجب اصول مسلم حقوقی، انتقال مالکیت ترکه پس از فوت مورث به وراث قهری است و هیچیک از وراث، بدون رضایت سایرین، حق تصرف انحصاری در مال مشاع را ندارد.
در چنین فرضی، هرگاه یکی از وراث مانع تصرف سایرین در ملک مشاع شود یا منافع ملک را بهطور اختصاصی مورد استفاده قرار دهد، مطابق ماده ۳۲۰ قانون مدنی، مکلف به پرداخت اجرتالمثل ایام تصرف نسبت به سهم سایر شرکا خواهد بود؛ امری که تشخیص میزان آن، به دلیل ماهیت فنی و تخصصی، بر عهده کارشناس رسمی دادگستری است.
دادنامه حاضر، نمونهای روشن از رویه قضایی در پذیرش این اصل است که مبنای استحقاق اجرتالمثل، صرف تصرف بدون اذن شرکای دیگر است، نه احراز سوءنیت یا انتفاع بالفعل. رأی صادره، ضمن تأکید بر قهری بودن انتقال ترکه، فقدان دلیل قانونی بر جواز تصرف خوانده را ملاک مسئولیت وی دانسته و با اتکاء بر نظریه هیأت کارشناسی، حکم به رفع تصرف عدوانی و پرداخت اجرتالمثل ایام تصرف صادر نموده است.
رای اجرت المثل ایام تصرف با وکالت مسعود فریدنی
پرونده کلاسه…شعبه 5 دادگاه عمومي حقوقي شهرستان شهریار تصمیم نهایی شماره 9809972640501771
خواهان ها:
- خانم … 2. خانم …. 3-خانم … با وکالت آقای مسعود فريدني فرزند عبدالمحمد به نشاني میدان فردوسي خیابان انقلاب اسلامي روبروي خیابان استاد نجات اللهي ( ويلا ) کوچه براتي ساختمان 880 پلاك 16 طبقه 6 واحد 11
خوانده : آقای … با وکالت آقای … به نشاني استان …
خواسته ها : 1. مطالبه اجرت المثل اموال
- دستور موقت
- رفع تصرف عدواني
- مطالبه خسارت دادرسي
رأی دادگاه
در خصوص دعوی خانم ها 1 – … 2- … 3- … با وکالت آقای مسعود فریدنی بطرفیت آقای …فرزند …با وکالت آقای … به خواسته رفع تصرف عدوانی و مطالبه اجرت المثل ایام تصرف از تاریخ 14 / 11 / 95 لغایت زمان اجرای حکم علی الحساب مقوم به 000 / 000 / 201 ریال و دستور موقت و مطالبه خسارت دادرسی وکیل خواهانها اظهار می دارد که قطعه باغی بوده که متعلق به مورث طرفین پرونده می باشد و بعد از فوت مورث آنها ، بین آنها تقسیم شد اما خوانده آنرا در تصرف دارد اجازه تصرف موکلین را نمی دهد و تقاضای محکومیت خوانده را دارد خوانده در مقام دفاع اظهار داشت که بعد از فوت پدر شان ، این باغ توسط مادرشان به تصرف وی داده شد . وی آن را سرپرستی کرده است و تقاضای رد دعوی خواهان ها را دارد دادگاه جهت تعیین اجرت المثل موضوع را به کارشناس و هیات سه نفره کارشناسان واگذار نمود و هیات سه نفره کارشناسان سهم هریک از خواهان ها را به مبلغ …. ريال از تاریخ 14 / 11 / 95 لغایت 26 / 8 / 98 اعلام نمودند که به نظريه مذكور اعتراضی نشده است و بنظر دادگاه با اوضاع و احوال محقق قضيه منطبق می باشد نظر به خواسته خواهان ها و نظر به اظهارات و دفاعیات خوانده که تصرف را قبول داشته و انتقال ملک بعد از فوت به ورثه به صورت قهری است و خوانده دلیلی بر جواز تصرفات خود ارائه ننموده دادگاه دعوی خواهان ها را وارد دانسته و مستندا به ماده 320 قانون مدنی و مواد 158 و 175 و 198 و 515 و 519 قانون آیین دادرسی مدنی حکم به رفع تصرف عدوانی خوانده از سهم خواهان ها و پرداخت مبلغ … ريال بابت اجرت المثل در حق هر یک از خواهان ها و نیز پرداخت مبلغ…حق الوکاله وکیل بر طبق تعرفه در خواهان صادر واعلام می گردد . رأی صادره حضوری بوده و ظرف مهلت بیست روز از تاریخ ابلاغ قابل تجدید نظر در محاکم محترم تجدید نظر استان تهران می باشد . در خصوص خواسته خواهان مبنی بر دستور موقت نظر به اینکه خواهان این قسمت از دادخواست را استرداد کرده با استناد به بند ب ماده 107 قانون آیین دادرسی مدنی قرار رد درخواست صادر و اعلام می گردد . قرار صادره نیز وفق مراتب قابل تجدید نظر است .
مطالب مرتبط:
1- نمونه رای خلع ید و قلع و قمع
2- نمونه لایحه دفاعیه رفع تصرف عدوانی (حقوقی) به وکالت از خوانده
پرسش و پاسخهای کوتاه و کاربردی
سؤال ۱: آیا یک وارث میتواند بدون رضایت سایر وراث، ملک مورثی را تصرف کند؟
خیر. تصرف در مال مشاع منوط به رضایت همه شرکا است و تصرف انفرادی، غیرمجاز محسوب میشود.
سؤال ۲: آیا برای مطالبه اجرتالمثل، اثبات سوءنیت متصرف لازم است؟
خیر. صرف تصرف بدون اذن شرکا، برای استحقاق اجرتالمثل کفایت میکند.
سؤال ۳: تعیین مبلغ اجرتالمثل بر عهده چه مرجعی است؟
تشخیص میزان اجرتالمثل به دلیل فنی بودن، صرفاً با کارشناس رسمی دادگستری است.
سؤال ۴: اگر متصرف ادعا کند ملک با اجازه یکی از وراث در تصرف او بوده، مسئولیتی ندارد؟
اذن یک شریک، بدون رضایت سایر وراث، مجوز تصرف در کل مال مشاع نیست و مسئولیت اجرتالمثل را زائل نمیکند.
«در دعاوی املاک مورثی، تصرف یک وارث بدون رضایت سایرین، نه امتیاز خانوادگی است و نه حق قانونی؛ بلکه مبنای مسئولیت مالی و الزام به پرداخت اجرتالمثل است».
این مطلب توسط مسعود فریدنی ( وکیل پایه یک دادگستری) در مورد اجرت المثل ایام تصرف ملک تدوین گردیده است.