کمیسیون ماده ۱۰۰ قانون شهرداری یکی از مهمترین مراجع شبهقضایی در حقوق شهری است.
✅ صدور سه رأی وحدت رویه کمیسیون ماده ۱۰۰ در تغییر کاربری از سوی هیأت عمومی دیوان عدالت اداری مسیر رسیدگی به تخلفات ساختمانی و تغییر کاربری به تجاری را روشن کرده است.
رأی وحدت رویه اول: الزام یا عدم الزام ارجاع به کارشناس رسمی
📄 دادنامه شماره ۱۲۴۳ الی ۱۲۴۷ ـ مورخ ۱۴۰۰/۴/۲۲
مفاد رأی:
🔹 ارجاع موضوع ضرورت یا عدم ضرورت تخریب به کارشناس رسمی، الزام قانونی ندارد
🔹 صرف عدم ارجاع به کارشناس، نقض رأی کمیسیون ماده ۱۰۰ نیست
🔹 رأی باید مستند و مستدل صادر شود
تحلیل حقوقی:
🔸 در پروندههای ساده، عدم ارجاع قابل قبول است
🔸 در پروندههای پیچیده، عدم ارجاع میتواند موجب نقض رأی شود
رأی وحدت رویه دوم: جریمه یا تعطیلی محل
📄 دادنامه شماره ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۰۶۴۶۸۶۵ ـ مورخ ۱۴۰۴/۳/۱۳
مفاد رأی:
🔹 اصلاح رأی وحدت رویه شماره ۱۰۷
🔹 عبارت «حسب مورد مستوجب تعیین جریمه یا تخریب» در مورد ضمانت اجرای دایر کردن محل کسب یا پیشه یا تجارت بر خلاف پروانه ساختمانی در منطقه غیر تجاری اشتباه بوده است
نتیجه حقوقی:
🔸 در موارد تغییر کاربری به تجاری در منطقه غیرتجاری:
✅ تنها ضمانت اجرا: تعطیلی محل
❌ صدور رأی جریمه یا تخریب، خارج از صلاحیت کمیسیون ماده ۱۰۰ است
رأی وحدت رویه سوم: نقض رأی جریمه و اعاده برای تعطیلی محل
📄 رأی شماره ۱۴۰۴۳۱۳۹۰۰۰۱۲۹۵۶۸۶ ـ مورخ ۱۴۰۴/۰۵/۲۸
محل اختلاف:
🔹 شاکی فقط به رأی جریمه اعتراض کرده
🔹 آیا شعب دیوان میتوانند رأی را نقض و پرونده را برای تعطیلی محل اعاده کنند؟
نظر هیأت عمومی:
🔸 نقض رأی به دلیل فقدان مبنای قانونی جریمه، خروج از خواسته شاکی نیست
🔸 شعب دیوان میتوانند رأی جریمه را نقض و پرونده را برای صدور رأی تعطیلی محل به کمیسیون اعاده کنند
جمعبندی نهایی
🔹 تغییر کاربری به تجاری، تخلف مرحله بهرهبرداری است
🔹 جریمههای ماده ۱۰۰ ناظر به مساحت بنا هستند
🔹 در تغییر کاربری، مساحت تغییر نمیکند → ❌ جریمه غیرقانونی است
🔹 کمیسیون ماده ۱۰۰:
مرجع تغییر کاربری نیست
صرفاً میتواند حکم به ✅ تعطیلی محل دهد
🔹 دیوان عدالت اداری:
حتی اگر شاکی فقط به جریمه اعتراض کرده باشد، میتواند رأی جریمه را نقض و پرونده را برای تعطیلی محل اعاده کند
پرسش و پاسخ کاربردی
❓ آیا کمیسیون ماده ۱۰۰ همیشه باید پرونده را به کارشناس رسمی ارجاع دهد؟
خیر. الزام قانونی وجود ندارد، اما در پروندههای پیچیده، عدم ارجاع میتواند موجب نقض رأی شود.
❓ آیا کمیسیون ماده ۱۰۰ میتواند بابت تغییر کاربری به تجاری جریمه بگیرد؟
خیر. طبق آرای وحدت رویه جدید، تنها ضمانت اجرا ✅ تعطیلی محل است.
❓ اگر مالک فقط به جریمه اعتراض کند، دیوان میتواند حکم تعطیلی صادر کند؟
بله. دیوان در مواردی میتواند رأی جریمه را نقض و پرونده را برای صدور ✅ رأی تعطیلی به کمیسیون اعاده کند.
❓ آیا تعطیلی محل، مجازات سنگینتری نسبت به جریمه نیست؟
موضوع، تناسب یا شدت مجازات نیست؛ بلکه قانونی بودن ضمانت اجرا است. جریمه در این فرض، اساساً فاقد مبنای قانونی است.
اگر مفید بود، آن را منتشر کنید تا حقوق دیگران نیز محفوظ بماند.
این مطلب در تاریخ چهارم دی ماه 1404 توسط مسعود فریدنی ( وکیل دعاوی شهرداری) در مورد تحلیل سه رأی وحدت رویه کمیسیون ماده ۱۰۰ در تغییر کاربری و تخریب تدوین گردیده است.